Gamla sagan, Bruno Schulz 1920-22

Það er á allra vitorði að stundum ber við í rás hversdagslegra og viðburðasnauðra ára að hinn mikli sérvitringur, Tíminn, geti af sér önnur ár, frábrugðin, örlát ár sem auka við sig þrettánda mánuðinum líkt og sjöttu tá á fæti af einskærum duttlungum.Við nefnum duttlunga af ráðnum huga, enda nær þrettándi mánuðurinn sjaldan fullum þroska. Eins og barn fætt af roskinni móður er hann rýr að vexti. Hann er örverpi Tímans, hálfvisinn sproti, fremur hugmynd en veruleiki.

Sök á þessu fyrirbæri eiga sumur sem hrörna fyrir aldur fram, en þrjóskast við í lostafullum dauðateygjum. Stundum ber við að ágúst sé liðinn til loka og þó haldi gamall og gildur stofnreður sumarsins áfram að geta af sér afkvæmi af gömlum vana og úr morknum viði hans spretti svokallaðir krabbadagar, illgresisdagar – þessi geldingslegu viðrini sem getin eru líkt og af hálfum huga: kyrkingslegir, tómlegir og einskisnýtir dagar – hvítir dagar sem virðast ævinlega furðu lostnir og eru gjörsamlega út í hött. Þeir spretta óreglulega og á misháum stönglum, eru formlausir og þó samstæðir líkt og fingur á hendi vanskapnings, stúfar krepptir í hnefa.

Sumir líkja þessum dögum við apókrýfur, leynilegan texta sem lætt er inn milli kaflanna í höfuðbók ársins – einskonar steinprent sem skotið hefur verið milli blaðsíðna – líkja þeim við hvítar óprentaðar arkir sem augu full af lesmáli og minnug sköpulags orða geta þakið ímynduðum litum og myndum sem smám saman blikna á auðum síðunum, ellegar notið hlutlausrar hvíldar áður en haldið er áfram að vænast nýrra ævintýra af nýjum köflum

Æ þessi gamla glunaða rómantík árstíðanna, þessi þykki og lúði almanaksdoðrant! Hann hírist einhversstaðar gleymdur og grafinn í skjalasafni Tímans, og innihaldið vex milli spjaldanna, þrútnar stöðugt af málæði nýrra mánaða, af sífrjórri lygi og slúðursögum, og af draumum sem stöðugt auka kyn sitt. Og þegar ég færi þessi ævintýri í letur, þessar endurskoðuðu frásagnir af föður mínum á margnotaðar spássíur textans, skyldi ég þá ekki ala þá lendu von í brjósti að þær muni eitt sinn hverfa að fullu niður í gulnandi síður þessarar glæstu og lúðu bókar, að þær muni sökkva í hljóðlátt skrjáf blaðanna og verða þar að engu?