Ég gladdist eins og hefði sjálf fengið lottóvinning þegar það kom í ljós að minn maður George Saunders hlyti Man Booker verðlaunin 2017. Ég fór og hitti Höllu Harðardóttir í Víðsjá og talaði aðeins um hann Gogga minn og Lincoln in the Bardo. Viðtalið má heyra hér.
– Birtist upprunalega í Ég er ekki að rétta upp hönd
Á endanum hvikarðu frá öllu sem þú trúir.
Þú dregur aldrei í efa yfirráðarétt hverrar konu yfir eigin líkama. En í tólf vikna sónar fylgistu með fóstrinu synda um inni í þér og þú veist að þú myndir aldrei.
Óhugsandi hlutir eiga eftir að gerast. Þú ferð í tólf vikna sónar seinna, eftir nokkur ár, og sérð ekkert nema myrkur á skjánum. Þú syrgir. Þér batnar.
Þú hefur ekki lengur þolinmæði fyrir heiminum eins og hann hefur verið teiknaður upp af körlum. Eðlishyggja er ennþá blótsyrði í þínum munni. En núna snýrðu þér að konunum í lífi þínu. Þær hafa alltaf beðið eftir þér. Þú lærir að hlæja hjartanlega.
Þú átt eftir að vakna upp af ævilangri blekkingu um að þú getir ekki mjög mikið. Þú ert hrædd við að fæða. Þú ert hrædd við deyfingar, keisara, og að missa af. En ekkert af þessu er eins og þú heldur. Þetta eru ekki bjargbrúnir að hrapa af heldur vegalengd sem þú leggur að fótum þér. Hlæjandi og með blóðuga fætur. Þú þolir ekkert svona andlegt. En samt umbreytistu í goðmagn. Sársaukinn er ekkert fyrir þér. Héðan í frá spyrðu aldrei aftur höfuðið að því hvað þú getir. Þú spyrð líkamann. Þú spyrð legið.
Svarið er: Allt.
Þú þolir ekkert svona andlegt. En þarna ertu, að fjölfalda heiminn. Það er kraftur í þér sem gerir sprungu í tímarúmið og hleypir inn ljósi, skapar eitthvað svo fáránlega nýtt. Þú þolir ekkert andlegt. En þarna ertu: bókstafleg brú á milli lífsins og stóra tómarúmsins hinum megin.
Þau verða svo mjúk. Svo lítil að þau geta kúrt sig í handarkrikanum á þér. Úr fíngerðara efni en allir aðrir hlutir. Augun í þeim verða dimm og vitur til að byrja með. Síðan læra þau að brosa. Þeim vex hár og það verður eins og spunnið gull. Á einhvern óútskýranlegan hátt stafar birtu frá andlitinu, meira að segja í myrkri. Þau hjúfra sig og hvíla kollinn á öxlinni á þér. Leggja á þig blessun. Þú getur ekki hætt að undrast. Eitthvað fullkomlega gott er til í heiminum. Og þú bjóst það til.
Þau ætlast til alls af þér. Þau grípa í hárið á þér með músargreipunum sínum úr stáli. Augnaráðið er óttalaust. Þau eru einn stór vilji. Þau efast ekki um sjálf sig. Þau efast ekki um tilkall sitt til heimsins. Þau efast ekki um þig. Þau ætlast til alls af þér. Þau eru ágeng. Þau gera ekki málamiðlun. Treystu þeim.
Þessir dagar, sem eru ár, þeir eru skuggalöndin þeirra. Goðsögulegur tími þar sem risar arka um jörðina. Gleymdur tími svo nálægt upprunanum að náttúrulögmálin eru ekki farin að taka á sig mynd. Allt flöktir, allt er enn mögulegt. Frumefnin sveima um eins og þau eigi aldrei eftir að þéttast og breytast í eitthvað fast. En alls staðar þú: Móðirin. Utan við heiminn og samt blönduð við allt. Þú manst, það er þitt hlutverk. Manst Miklahvell, fyrsta andardráttinn og gulan brodd sem var það fyrsta sem þú gafst þeim. Þú manst skuggadagana, gleymda tímann sem börnin geyma í sér. Það er hluti af þeim sem þú þekkir en þau ekki. Hvað getur maður sagt?
Velkomin, systir. Þetta verður eitthvað.
– Birtist upprunalega í Öldu, tímariti um móðurhlutverkið
Stjúpsystir mín
steypir grímur
og réttir mér drykkjarhorn
þegar ég er þyrst.
Hún vill mig ekki feiga.
Hún vill bara að ég safni saman
öllu korninu í konungsríkinu
fyrir sólarupprás.
Og að ég muni að slökkva á gasinu.
Þegar stjúpsystir mín
setur upp eftirlætisgrímuna sína
er bara hægt að þekkja okkur í sundur
á apaaugunum.
Hún horfir í mig eins og spegil
áður en hún fer út
og setur hinn endann
ofan í myrkrið í höfninni.
Lítill fimur lófi kveikir ljósin inni
annan finnur ennþá minni
—
Heimurinn er hlýtt og dimmt og húmblátt rjóður
Heimurinn er harla góður
Uglugalli apaskór
Örsmá tá og fingur
Bröltir og er bráðum stór
Bablar, kvakar, syngur
Tvö hundruð stundir, myrkur, farþegaskipið Gunnar Myrdal; allt í kringum gamla manninn söng flæðandi vatn dularfullan söng innan í málmpípum. Þar sem skipið skar opinn svartan sjóinn austan af Nova Scotia tók það mjúkar dýfur til hliðar frá stafni til skutar, eins og því væri, þrátt fyrir stórkostlegt stálþrekið, eitthvað órótt og kynni bara að sigrast á vatnsfjöllunum með því að skera hratt í gegnum þau; það var eins og stöðugleiki skipsins væri ekki tryggður nema með því að breiða þannig yfir hryllinginn sem felst í því að fljóta. Því fyrir neðan var önnur veröld – vandamálið snerist um það. Aðra veröld sem hafði rúmtak en enga lögun. Á daginn var sjórinn blátt yfirborð og bárufaldur, raunhæft siglingarviðfangsefni, og þá var hægt að horfa fram hjá vandamálinu. Á nóttunni fór hugurinn hins vegar af stað og stakk sér niður í gegnum þetta eftirgefanlega – þetta argandi einmana – tóm sem þung stálskip sigla ofan á, og í hverri fljótandi öldu gat maður séð afskræmt hnitakerfi, gat maður séð hversu innilega og eilíflega manneskja væri glötuð ef hún endaði sex faðma undir yfirborðinu. Á þurru landi var enginn slíkur z-ás. Að vera á þurru landi var eins og að vera vakandi. Jafnvel þótt maður væri í ókannaðri eyðimörk gat maður alltaf hent sér á hnén og barið jörðina með krepptum hnefa og jörðin myndi ekki gefa eftir. Vissulega hafði hafið líka yfirborð vökunnar. En hver einasti punktur á þessu yfirborði var punktur þar sem hægt var að sökkva og með því að sökkva – hverfa.
Jonathan Franzen, The Corrections
Líkamlegir sjúkdómar og andleg veikindi eru það tvennt sem mannkynið óttast mest. Fyrir kvíðasjúklinga, þar sem óttinn verður sjálfkrafa áberandi, virðist það velta á persónuleika hvers og eins hvor óttinn verður ofan á. Besta prófið til að skera úr um það er ofsakvíðakastið, þar sem sumir sannfærast um að þeir séu að deyja en aðrir um að þeir séu að ganga af göflunum.
Daniel Smith, Monkey mind
Töfrar og geigur
“Ég man ennþá eftir fyrsta skiptinu sem ég notaði orðið við ókunnuga manneskju. “Þetta er fyrir dóttur mína,” sagði ég. Hjartað í mér hamaðist of hratt, eins og ég ætti á hættu að vera handtekin.
“Ég ætlaði aldrei að giftast. Ég vildi frekar verða listaskrímsli. Konur verða næstum aldrei listaskrímsli vegna þess að listaskrímsli sinna engu nema listinni, aldrei hversdagslegum hlutum. Nabokov gekk ekki einu sinni frá sinni eigin regnhlíf. Vera sleikti fyrir hann frímerkin.
“Á hverjum morgni þegar hann fór í vinnuna, hélt ég áfram að horfa á dyrnar eins og þær myndu kannski opnast aftur.
“Það eina sem barnið hafði gaman að var hraði. Ef ég fór út úr húsi með hana varð ég að ganga hratt, helst skokka aðeins. Ef ég hægði á mér eða nam staðar fór hún aftur að gráta. Þetta var um hávetur og suma dagana gekk ég eða skokkaði tímunum saman og raulaði eitthvað blíðlega.
“Hvað gerðirðu í dag? spurði hann þegar hann kom heim úr vinnunni og ég gerði mitt besta til að búa til litlar sögur úr engu.”
Þórdís Helgadóttir 